EĞİTİMDE DÖNÜŞÜM: SANAT VE SPORUN YAPILANDIRMACI ROLÜ

 

Eğitimde Dönüşüm: Sanat ve Sporun Yapılandırmacı Rolü

Toplumsal dönüşüm yalnızca siyasal devrimlerle sınırlı değildir; bireyin zihinsel, duygusal ve fiziksel gelişimini kapsayan bütüncül bir eğitim anlayışı bu dönüşümün temel belirleyicisidir. Bu yazıda, sanat ve sporun eğitim sisteminin ayrılmaz bir ögesi durumuna getirilmesinin kişilerin bireysel gelişim ve akademik başarıları üzerindeki etkileri tartışılacak ve bu tartışma eşliğinde eğitim bilimi ve alanda yapılan gözlemler de değerlendirilerek önerilerde de bulunulmaya çalışılacaktır. 

Tarihsel süreçte toplumsal değişim çoğunlukla devrimlerle ilişkilendirilmiştir. Ancak modern eğitim yaklaşımları, kalıcı dönüşümün bireylerin çok yönlü gelişimiyle mümkün olabileceğini ortaya koymaktadır. John Dewey’e göre eğitim, yaşamın kendisidir ve bireyin deneyim yoluyla gelişimini temel almalıdır (Dewey, 1938). 68 kuşağından birisi olarak bu sonuçları deneyimleyerek doğruluğunu onayladığımı itiraf etmeliyim. Bu bağlamda sanat ve spor, bireyin yalnızca bilişsel değil; duygusal ve sosyal yönlerini de geliştiren temel araçlar olarak öne çıkmaktadır. Yani sanat ve spor, eğitimin tamamlayıcı değil ana unsurlarıdır.

Sanat, bireyin kendini ifade etme kapasitesini geliştirirken aynı zamanda empati, estetik duyarlılık ve yaratıcılık gibi insani değerleri güçlendirir. Bu nedenle eğitim kurumlarında sanat eğitimi bir “yan alan” değil, temel bir bileşen olarak ele alınmalıdır. Sanat eğitimi de, bireyin estetik duyarlılığını ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirir. Howard Gardner’ın Çoklu Zekâ Kuramı, müziksel ve görsel zekânın bireysel gelişimde temel bir rol oynadığını vurgular (Gardner, 1983). Ayrıca Elliot Eisner, sanatın bireyin düşünme biçimini zenginleştirdiğini ve alternatif bakış açıları geliştirdiğini ,(Eisner, 2002). Enstrüman eğitiminin erken yaşta başlaması bilişsel gelişimi destekler (Schellenberg, 2004).  Görsel sanatlar eğitimi problem çözme ve yaratıcılığı artırır (Winner, Goldstein & Vincent-Lancrin, 2013). Belirtirler..

Bu  saptamalar ışığında Akant deneyimlememlede birleştirdiğim de şunları önerilebilirim.

     -Her okulda en az dört farklı enstrümana yönelik atölye kurulmalıdır.

     -Öğrenciler ilkokul 1.ve 2. Sınıflarında  müfredata bağlı olarak enstrümanları tanımalılar ve 3. sınıftan itibarende bir enstrüman seçerek müzik eğitimlerini bu doğrultuda sürdürmelidirler.

     -Bu öneriden amaç yalnızca yetenekli öğrencileri ilerletmek değil; tüm öğrencilerin temel düzeyde bir enstrümanı çalabilir hale gelmelerini sağlamaktır.

      -Görsel sanatlar alanında da farklı tekniklerin uygulanabileceği atölye ortamları oluşturulmalı ve öğrenciler yine 3. Sınıftan itibaren yeteneklerine göre yönlendirilmelidir.

Yukarıda açıklamaya çalıştığımız konu spor alanı için de geçerliliğini korumaktadır. Sporun yalnızca fiziksel değil, bilişsel ve akademik başarıya da katkı sağladığı çok sayıda çalışmayla ortaya konmuştur. World Health Organization, düzenli fiziksel aktivitenin çocuklarda dikkat, öğrenme ve psiko sosyal gelişimi desteklediğini vurgular (WHO, 2018). Fiziksel aktivite ile akademik başarı arasında pozitif ilişki vardır (Singh et al., 2012). Spor, yürütücü işlevleri ve dikkat süresini artırır (Diamond & Lee, 2011). Demektedirler. O zaman şu yargıya varabiliriz.

Spor eğitimi, fiziksel gelişimin yanı sıra disiplin, odaklanma ve takım çalışması gibi becerileri de kazandırır. Bu doğrultuda: Yüzme, jimnastik, atletizm, takım sporları ve dans gibi farklı branşlarda uzman öğretmenler yetiştirilmeli ve atanmaları da bu branşlara göre sağlanmalıdır.

       Sanat eğitimi için önerdiğimiz gibi  spor alanında da öğrenciler 1.2. sınıflarda spor branşlarını tanımalıdırlar, İlgileri ve yetenekleri değerlendirilmeli ve ulaşılan sonuçlara göre de, 3. sınıftan itibaren bir spor dalında bir spor kulüp üyesi  gibi ve hatta lisanslı sporcu olarak çalışmalara katılmalıldırlar. Eğitim yetkililerince de bu durum desteklenmelidir. Özellikle okçuluk gibi branşların dikkat ve odaklanma üzerindeki olumlu etkileri, sporun bilişsel süreçlere katkısını somut biçimde göstermektedir. Özellikle okçuluk ve dikkat gerektiren spor dalları, odaklanma becerisini geliştirmede etkili araçlar olduğu bizatihi kişisel  gözlemlerimle de izlenmiştir.

Türkiye’de 950 öğrencili bir okulda (Akant)  yapılan gözlemde, 530 öğrencinin lisanslı sporcu olduğu belirlenmiştir. Aynı okulun kuruluş yılından itibaren akademik başarıda da üst sıralarda yer alması ve düzenli olarak ulusal düzeyde dereceler elde etmesi dikkat çekicidir. Ve sporun akademik başarıda etkili olduğunu desteklemektedir.

Buna ek olarak  Akant deneyiminde gözlediğim çalışmalar sonucunda;

      -Okuldan bir öğrencinin okçuluk alanında Avrupa şampiyonu olması,

      -Bu öğrencinin uluslararası düzeyde yabancı bir ülkede burs kazanarak eğitimine orada devam etmesi sanat ve sporun yalnızca bireysel gelişime değil, akademik ve uluslararası başarıya da katkı sağladığını göstermektedir. Diyebiliriz.

Tekrar belirtmeliyim ki; yukarıda söz edilen okul gözleminde, önemli sayıda öğrencinin lisanslı sporcu olduğu ve aynı okulun akademik başarıda da üst sıralarda yer aldığının görülmüş olması eğitim başarısında sporun-akademik başarıyı desteklediği açık olarak görülmektedir.

Ayrıca bireysel başarı örnekleri (örneğin Avrupa şampiyonluğu ve uluslararası burs kazanımı), sanat ve sporun öğrencilerin yaşam fırsatlarını genişlettiğini de göstermektedir. Elde edilen bulgular, sanat ve sporun eğitim sisteminin ayrılmaz bir parçası haline getirilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda:

        -Müfredatlar sanat ve spor dersleri açısından yeniden yapılandırılmalıdır.

        -Okullarda sanat ve spor çalışmaları açısından altyapı yatırımları artırılmalıdır.

        -Öğrencilerin erken yaşta sanat ve spora yönlendirilmeleri sağlanmalıdır.

         - Türkiye’de aile yapısının artık %100 lere varan ölçüde çekirdek aileden oluşması ve hem anne, hem babanın çalışıyor olmaları da dikkate alınarak resmi mesai saatlerine paralel okul saatleri uygulamasına geçilmesi ve okulda kalma sürelerinin 8 saate çıkarılması, artan bu saatlerde de sanat ve spor eğitimleri için yeterli ders saati tanımlanması mutlaka sağlanmalıdır.

Sonuç olarak, bireyin bütüncül gelişimini merkeze alan bir eğitim modeli, toplumsal dönüşümün en etkili ve sürdürülebilir yoludur. Sanat ve sporla desteklenmeyen bir eğitim sistemi, bireyin potansiyelini tam anlamıyla ortaya çıkaramaz.

Sanat ve spor, eğitimin “tamamlayıcı” değil, “ana” bileşenleri olarak ele alınmalıdır. Eğitim bilimi ve alan gözlemleri birlikte değerlendirildiğinde:

       -Sanat eğitiminin  bilişsel ve duygusal gelişimi desteklediği, akademik başarıyı artırdığı,

       -Spor eğitiminin de beden sağlığı ve bağışıklığı güçlendirmenin yanında  akademik başarıyı ve disiplin becerilerini artırdığı,

       -Bu alanlara erken yaşta yönlendirmenin, bireysel potansiyelin ortaya çıkmasında önemli rol oynadığı,  yadsınamaz gerçeklerdir.

        Bu nedenlerle de milli eğitim politikaları, sanat ve sporun ana unsurlar olarak müfredata entegre edilmesini sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmalıdır. 07.06.2026   Hıfzı Yetgin